Hong Gil-dong là nhân vật chính của Hong Gil-dong jeon (Truyện Hồng Cát Đồng), tiểu thuyết viết bằng chữ Hangul của Triều Tiên, kể về một người con của vợ lẽ bị xã hội khinh rẻ, bỏ nhà đi lập nhóm "Hoạt bần đảng" lấy của quan tham giúp dân nghèo. Truyện thường được gán cho Heo Gyun (Hứa Quân, 1569–1618), nhưng một số học giả nghi ngờ điều này. Có một tên cướp tên Hong Gil-dong có thật, bị bắt năm 1500, nhưng nhân vật tiểu thuyết khác xa người thật.
Ở Hàn Quốc, cái tên Hong Gil-dong quen thuộc đến mức được in làm tên mẫu trên các tờ khai, giống như "Nguyễn Văn A" ở Việt Nam.
Câu chuyện trong truyện
"Không được gọi cha là cha"
Gil-dong là con của một vị quan lớn họ Hong với người hầu gái tên Chunseom. Cậu thông minh, giỏi văn võ, nhưng vì là con thứ (seoja), tức con của vợ lẽ, cậu không được gọi cha là cha, gọi anh là anh, và không có đường làm quan. Câu than này là cụm từ nổi tiếng nhất của truyện, đến nay người Hàn vẫn dùng để nói về những ai bị phân biệt đối xử dù có tài.
Trong nhà, một người thiếp khác sợ Gil-dong sau này thành mối lo nên bày mưu hãm hại. Cậu thoát được và quyết định rời nhà, vào núi.
Hoạt bần đảng: "đảng cứu người nghèo"
Trong núi, Gil-dong gặp một nhóm người sống ngoài vòng pháp luật và được họ tôn làm thủ lĩnh sau khi chứng tỏ sức mạnh. Cậu đặt tên nhóm là Hwalbindang (Hoạt bần đảng — đảng làm cho người nghèo sống được) và đặt luật: chỉ nhắm vào của cải bất chính của quan lại tham nhũng, không động đến tài sản của dân thường. Truyện kể nhóm này lấy lại kho lúa của các viên quan tham để chia cho dân đói.
Tám Gil-dong và một ông vua bất lực
Triều đình ra lệnh truy bắt. Gil-dong dùng phép thuật tạo ra tám hình nộm bằng rơm giống hệt mình, khiến khắp tám đạo đều báo bắt được "Hong Gil-dong", làm triều đình rối loạn. Đây là chỗ truyện chuyển hẳn sang màu sắc kỳ ảo.
Cuối cùng, vì thương cha và anh bị triều đình gây sức ép, Gil-dong tự nộp mình. Thay vì trừng phạt, nhà vua — sau khi nghe cậu giãi bày — phong cho cậu chức Binh tào phán thư (tương đương thượng thư bộ Binh), chức quan mà một đứa con thứ không bao giờ có thể mơ tới. Nhận chức xong, Gil-dong cảm tạ rồi ra đi.
Vương quốc Yuldo
Gil-dong dẫn người theo ra biển, đến một hòn đảo, rồi chinh phục vương quốc Yuldo và lên làm vua, xây dựng một xã hội công bằng. Cái kết này được nhiều nhà nghiên cứu coi là một kiểu "xứ sở lý tưởng" — điều không thể có trên đất Triều Tiên thì được thực hiện ở một nơi xa.
Bối cảnh: chế độ phân biệt con thứ thời Joseon
Để hiểu vì sao truyện được đọc say mê, cần biết triều Joseon (1392–1910) có chế độ phân biệt rất gắt với con của vợ lẽ, gọi chung là seo-eol. Theo luật lệ triều đình, con cháu họ bị cấm hoặc bị hạn chế thi văn khoa, con đường chính để làm quan. Họ có học, có tài, nhưng bị chặn ở cửa. Đây là một nỗi bất công có thật, kéo dài nhiều thế kỷ và chỉ được nới dần.
Heo Gyun, người được gán là tác giả, không phải con thứ, nhưng ông có nhiều bạn bè là con thứ và từng giao du với họ. Ông là người tài hoa, có tư tưởng phóng khoáng, nhiều lần bị cách chức, và cuối cùng bị kết tội mưu phản năm 1618. Người ta dễ hiểu vì sao một truyện bênh vực con thứ lại được gắn với tên ông.
Ai viết Hong Gil-dong jeon? Một câu hỏi còn bỏ ngỏ
Căn cứ chính cho việc gán tác giả là một ghi chép của Yi Sik (1584–1647), người cùng thời với Heo Gyun, nói rằng Heo Gyun đã viết Hong Gil-dong jeon để sánh với Thuỷ hử. Tuy vậy:
- Các bản truyện còn lại đến nay đều có niên đại muộn, phần lớn từ thế kỷ 19.
- Một số chi tiết trong văn bản hiện có cho thấy dấu vết của thời kỳ sau Heo Gyun.
- Có thể Heo Gyun đã viết một bản Hong Gil-dong, nhưng bản ta đọc ngày nay đã qua nhiều lần chép, sửa của người đời sau.
Vì vậy, cách nói thận trọng là: truyện thường được gán cho Heo Gyun, nhưng văn bản hiện còn có thể đã được sửa đổi nhiều sau ông. Dù sao, Hong Gil-dong jeon vẫn được coi là một trong những tiểu thuyết Hangul sớm và quan trọng nhất.
Hong Gil-dong có thật: tên cướp năm 1500
Joseon wangjo sillok (Biên niên sử triều Joseon) ghi rằng năm 1500, đời vua Yeonsangun, triều đình bắt được một thủ lĩnh trộm cướp tên Hong Gil-dong, hoạt động ở vùng Chungcheong. Ghi chép cho thấy y cải trang làm quan, có quan hệ với một số quan lại địa phương. Không có gì trong sử nói rằng y lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo.
Người viết tiểu thuyết đã mượn cái tên còn vang trong ký ức dân gian và gắn vào đó một câu chuyện hoàn toàn mới. Đây là cách làm giống với Thuỷ hử: lấy một cái tên trong sử để kể chuyện của người đời sau.
Đặt cạnh các nghĩa tặc khác
| Nhân vật | Xứ | Người thật? | Điểm chung với Hong Gil-dong | Khác biệt |
|---|---|---|---|---|
| Hảo hán Lương Sơn (Thuỷ hử) | Trung Hoa | Có Tống Giang trong sử, còn lại hư cấu | Tụ tập ngoài vòng pháp luật, chống quan tham | Cuối cùng nhận chiêu an, phục vụ triều đình |
| Robin Hood | Anh | Không có bằng chứng | Lấy của kẻ giàu giúp người nghèo | Không có yếu tố phép thuật; không lập nước riêng |
| Ishikawa Goemon | Nhật | Có, bị xử năm 1594 | Được kịch hoá thành người chống kẻ quyền thế | Sử liệu không có việc nghĩa |
| Hong Gil-dong | Triều Tiên | Có một tên cướp cùng tên năm 1500 | — | Có động cơ xã hội rõ: chống phân biệt con thứ; kết bằng lập vương quốc lý tưởng |
Nét riêng nổi bật của Hong Gil-dong là động cơ: cậu không chỉ chống quan tham, mà chống cả một cấu trúc xã hội chặn đường người có tài. Và cái kết không phải là quy phục hay bị bắt, mà là đi xây một xã hội khác.
Hong Gil-dong trong văn hoá hôm nay
Ở cả hai miền bán đảo Triều Tiên, Hong Gil-dong là nhân vật quen thuộc. Phim, phim hoạt hình, phim truyền hình về ông được làm nhiều lần; bộ phim truyền hình Hàn Quốc năm 2008 và năm 2017 lấy cảm hứng từ ông đều được khán giả quan tâm. Truyện được đưa vào chương trình học văn học ở Hàn Quốc.
Tên Hong Gil-dong cũng là "tên mẫu" quen thuộc trên các biểu mẫu hành chính, ngân hàng, hướng dẫn điền đơn ở Hàn Quốc — một dấu hiệu cho thấy nhân vật đã thành một phần của đời sống thường ngày.
Góc nhìn hôm nay
Câu chuyện Hong Gil-dong vẫn có sức sống vì nỗi đau của cậu rất dễ hiểu: có tài mà không được công nhận chỉ vì xuất thân. Ở thời nào, xã hội nào, những rào cản như vậy cũng tạo ra bất bình. Người đọc hôm nay có thể rút ra:
- Bất công có hệ thống không giải quyết được bằng một người hùng, mà bằng thay đổi luật lệ và cách nghĩ — điều Joseon chỉ làm được rất chậm.
- Truyện nghĩa tặc thường là tiếng nói của người không có tiếng nói. Đọc chúng là để hiểu nỗi bất bình ấy, không phải để cổ vũ việc lấy của người khác.
Muốn đọc thêm: tìm bản dịch tiếng Việt hoặc tiếng Anh của Hong Gil-dong jeon (có nhiều bản dịch, bản tiếng Anh phổ biến mang tên The Story of Hong Gildong); các giáo trình văn học Hàn Quốc ở các khoa Hàn Quốc học của các trường đại học Việt Nam; các tài liệu giới thiệu về triều Joseon.
Câu hỏi thường gặp
Hong Gil-dong là ai?
Hong Gil-dong là nhân vật chính của Hong Gil-dong jeon, tiểu thuyết Hangul Triều Tiên kể về một người con của vợ lẽ bị phân biệt, lập Hoạt bần đảng giúp dân nghèo rồi ra biển lập nước Yuldo. Có một tên cướp cùng tên bị bắt năm 1500, nhưng nhân vật tiểu thuyết phần lớn là hư cấu.
Ai là tác giả Truyện Hong Gil-dong?
Truyện thường được gán cho Heo Gyun (1569–1618) dựa vào ghi chép của Yi Sik. Tuy nhiên các bản còn lại đều có niên đại muộn và có dấu vết của thời sau, nên một số học giả nghi ngờ hoặc cho rằng văn bản đã bị sửa nhiều.
Hoạt bần đảng là gì?
Hoạt bần đảng (Hwalbindang) là tên nhóm do Hong Gil-dong lập trong truyện, nghĩa là "đảng giúp người nghèo sống được". Nhóm chỉ nhắm vào của cải bất chính của quan tham và đem chia cho dân nghèo.
Vì sao Hong Gil-dong không được gọi cha là cha?
Vì cậu là con của người hầu gái, tức con thứ. Dưới triều Joseon, con của vợ lẽ bị phân biệt nặng nề, không được đối xử như con chính thức và bị hạn chế thi cử làm quan.
Vì sao tên Hong Gil-dong hay xuất hiện trên tờ khai ở Hàn Quốc?
Vì nhân vật quá quen thuộc nên tên ông được dùng làm tên mẫu trong các hướng dẫn điền đơn, tương tự cách người Việt dùng "Nguyễn Văn A". Điều này cho thấy truyện đã đi sâu vào đời sống thường ngày.
