Hwarang là gì: những hoa lang của nước Tân La và năm điều răn

Hwarang (hoa lang, nghĩa là "chàng trai hoa") là những nhóm thanh niên quý tộc của nước Tân La (Silla) trên bán đảo Triều Tiên, được tổ chức chính thức khoảng thế kỷ 6, dưới thời vua Jinheung. Họ cùng nhau học đạo nghĩa, ca nhạc, du ngoạn núi sông và rèn luyện thân thể; nhiều người về sau thành tướng lĩnh, quan lại. Tư liệu chính về hwarang đến từ hai bộ sử viết muộn hơn nhiều thế kỷ, nên nhiều chi tiết vẫn còn tranh luận.

Người Hàn hiện đại coi hwarang là một biểu tượng của tinh thần thượng võ và trung nghĩa; nhưng hình ảnh lịch sử thật thì mềm mại và nhiều màu sắc hơn thế.

Nguồn sử: hai bộ sách viết sau năm, bảy trăm năm

Muốn biết về hwarang, ta phải dựa chủ yếu vào:

• Samguk sagi (Tam quốc sử ký), do Kim Busik soạn năm 1145 dưới triều Cao Ly, là bộ chính sử cổ nhất còn lại của bán đảo.
• Samguk yusa (Tam quốc di sự), do nhà sư Iryeon biên soạn cuối thế kỷ 13, ghi nhiều truyền thuyết và chuyện Phật giáo.

Cả hai đều cách thời hwarang hưng thịnh năm, bảy trăm năm. Từng có một cuốn Hwarang segi (Hoa lang thế ký) do Kim Daemun viết ngay thời Tân La, nhưng sách đã thất truyền. Năm 1989, một bản chép tay được công bố là Hwarang segi, gây chấn động, nhưng giới sử học chia rẽ sâu sắc về chuyện bản này thật hay giả; đa số tỏ ra thận trọng và không dùng nó làm căn cứ chính.

Khởi nguồn: từ "nguyên hoa" đến "hoa lang"

Samguk sagi kể một câu chuyện lạ về nguồn gốc. Vua Jinheung (trị vì 540–576) muốn tìm người tài, nên chọn hai thiếu nữ xinh đẹp làm thủ lĩnh, gọi là wonhwa (nguyên hoa), để tập hợp thanh niên quanh họ. Nhưng hai người ghen tị nhau, một người hại người kia, và tổ chức bị giải tán.

Về sau, triều đình chọn những thiếu niên con nhà quý tộc, dung mạo đẹp đẽ, cho trang điểm, mặc đẹp, tôn làm hwarang. Mỗi hwarang có một nhóm người theo, gọi là nangdo (lang đồ), có khi lên tới hàng trăm người. Đọc kỹ sử liệu, ta thấy hình ảnh hwarang ban đầu gắn với cái đẹp, nghi lễ và sự gắn kết nhóm hơn là với chiến trận.

Họ làm gì cùng nhau

Samguk sagi tóm tắt rằng các nhóm hwarang "lấy đạo nghĩa để rèn nhau, lấy ca nhạc để vui nhau, đi chơi núi sông, không nơi xa nào không đến". Qua đó triều đình quan sát và chọn người ngay thẳng để dùng.

Trong cùng bộ sách, Kim Busik trích một văn bia của học giả Choe Chiwon (thế kỷ 9) nói rằng nước Tân La có một "đạo huyền diệu" gọi là phong lưu (pungnyu), bao gồm cả ba giáo Nho, Phật, Đạo. Câu này hay được dẫn để nói rằng hwarang không thuộc riêng một tôn giáo nào, mà là sự hoà trộn tín ngưỡng bản địa với ba dòng tư tưởng lớn.

Mối liên hệ với Phật giáo rất đậm. Nhiều hwarang được coi là hoá thân của Di Lặc (Maitreya), và có nhà sư đi cùng các nhóm hwarang làm thầy.

Thế tục ngũ giới: năm điều răn của sư Won-gwang

Phần được trích nhiều nhất khi nói về đạo đức hwarang là Sesok ogye (Thế tục ngũ giới). Theo Samguk sagi, khoảng đầu thế kỷ 7, hai thanh niên tên Gwisan và Chwihang đến xin nhà sư Won-gwang, người vừa du học từ Trung Hoa về, một lời răn để giữ suốt đời. Biết họ là người thế tục, không thể giữ giới luật nhà Phật, sư trao năm điều:

Điều thứ năm đáng chú ý nhất. Khi hai người hỏi lại ý nghĩa, sư Won-gwang giải thích rằng không nên sát sinh vào những ngày, những mùa nhất định, không giết gia súc cày kéo, không giết con vật quá nhỏ — nghĩa là không giết vô cớ, không giết bừa. Đây là cách một nhà sư dung hoà giữa giới không sát sinh của nhà Phật với đời sống của những người phải cầm vũ khí bảo vệ đất nước.

Lưu ý: sử không nói rõ Gwisan và Chwihang có phải là hwarang hay không; năm điều này về sau mới được gắn với tinh thần hwarang nói chung.

Những hwarang được nhớ tên

Nhân vật nổi tiếng nhất từng là hwarang là Kim Yu-sin (595–673), người trở thành đại tướng góp phần thống nhất phần lớn bán đảo dưới Tân La. Samguk sagi chép rằng năm 15 tuổi ông đã làm hwarang, nhóm theo ông có tên Yonghwa hyangdo (Long Hoa hương đồ) — Long Hoa là tên hội thuyết pháp của Di Lặc. Nhiều câu chuyện khác về các hwarang trẻ tuổi trong sử chủ yếu kể về lòng dũng cảm khi ra trận, thuộc phạm vi lịch sử quân sự, nên bài này không đi sâu.

Trong Samguk yusa còn có chuyện về các hwarang gắn với thơ ca bằng tiếng bản địa (hyangga) và các phép lạ Phật giáo, cho thấy họ cũng là một phần của đời sống văn hoá – tôn giáo chứ không chỉ quân sự.

Hwarang được kể lại thế nào ở thời hiện đại

Sau khi Tân La suy, tổ chức hwarang mờ dần, và trong nhiều thế kỷ không phải đề tài được chú ý. Sang thế kỷ 20, hwarang được nhắc lại mạnh mẽ như một biểu tượng của tinh thần dân tộc, của sự trung thành và thượng võ. Tên "hwarang" được đặt cho trường học, giải thưởng, đơn vị thể thao. Bộ phim truyền hình Hàn Quốc Hwarang (2016) lại khai thác mặt khác: những chàng trai đẹp, đời sống tình cảm, tình bạn — gần với hình ảnh "chàng trai hoa" trong sử hơn.

Các nhà sử học thường nhắc rằng nên tách hai lớp: hwarang trong sử liệu (đa diện, gắn với nghi lễ, tôn giáo, ca nhạc, tuyển chọn người tài) và hwarang như biểu tượng hiện đại (thiên về võ và trung). Hình ảnh thứ hai không sai, nhưng chỉ là một phần.

Đặt cạnh hiệp sĩ và võ sĩ

Góc nhìn hôm nay

Điều đáng mang theo từ hwarang không chỉ là "ra trận không lùi", mà là toàn bộ mô hình: những người trẻ cùng nhau học điều đúng, cùng nhau đi xa, cùng nhau làm đẹp đời sống, và xã hội nhìn vào đó để chọn người tài. Chữ "giao hữu dĩ tín" — kết bạn bằng chữ tín — vẫn là lời khuyên hợp với mọi thời.

Và điều thứ năm của sư Won-gwang là một bài học về giới hạn: kể cả người cầm vũ khí cũng phải biết dừng, biết chọn, không làm hại vô cớ.

Muốn tìm hiểu thêm: thành phố Gyeongju (Khánh Châu), kinh đô cũ của Tân La ở Hàn Quốc, có Bảo tàng Quốc gia Gyeongju và nhiều di tích thời Tân La; ở đây cũng có trung tâm giáo dục mang tên hwarang. Về sách, có thể tìm bản dịch các phần liên quan của Samguk sagi và Samguk yusa, hoặc các giáo trình lịch sử Hàn Quốc ở các khoa Hàn Quốc học.